Akdeniz’in akciğerlerine can suyu: Deniz Çayırı Projesinde önemli adım

Yeniköy Kemerköy Enerji’nin, Doğu Akdeniz Üniversitesi iş birliği ve Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün izin ve koordinasyonunda Milas kıyılarında yürüttüğü Posidonia oceanica (deniz çayırı) Koruma ve Rehabilitasyonu Projesi’nin akademik final raporu tamamlandı. Üç yılı aşkın süredir devam eden çalışmalarda taşınan 200’den fazla deniz çayırı öbeğinin yüzde 90’ından fazlasının, aynı alana dikilen 1.300 fidenin ise yüzde 70’inin yaşamını sürdürdüğü belirlendi.

Yeniköy Kemerköy Enerji’nin, Doğu Akdeniz Üniversitesi iş birliği ve Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün izin ve koordinasyonunda Milas kıyılarında yürüttüğü Posidonia oceanica (deniz çayırı) Koruma ve Rehabilitasyonu Projesi’nin akademik final raporu tamamlandı. Yaklaşık 8 hektarlık alanda yürütülen proje, 2023 yılında deniz çayırlarının korunması, zarar gören alanların yeniden kazanılması ve Akdeniz kıyılarında kullanılabilecek bilimsel rehabilitasyon yöntemlerinin geliştirilmesi amacıyla başlatıldı.

Çalışmalar kapsamında farklı yöntemlerle deniz çayırlarının taşınması ve fide dikimi gerçekleştirildi. Üç yılı aşkın süre boyunca düzenli olarak yapılan bilimsel izlemeler sonucunda, taşınan deniz çayırı öbeklerinin yüzde 90’ından fazlasının sağlıklı şekilde yaşamını sürdürdüğü, dikilen 1.300 fidenin ise yüzde 70’inin tutunduğu tespit edildi.

Projenin final raporuyla elde edilen sonuçların, Akdeniz’de uygulanabilecek yeni rehabilitasyon yöntemleri açısından bilimsel bilgi birikimi oluşturduğu belirtildi. Projeyle ilgili bilgilendirme toplantısı Kemerköy Sosyal Tesisleri’nde gerçekleştirildi. Su dronu kamerasıyla deniz çayırları ve dalgıçların inceleme yaptığı anlar da görüntülendi.

Yaklaşık 3 yıldır devam eden çalışmada kamu, üniversite ve özel sektör iş birliğiyle deniz çayırlarının rehabilitasyonunun hedeflendiğini kaydeden Muğla İl Tarım ve Orman Müdürü Seyfettin Baydar, “Burada 2 türlü çalışma yapıldı. Bir yerde üretilen 200 adet deniz çayırı getirildi. Onların yaşayıp yaşamayacağı, tutup tutmayacağını, ilave olarak da 1.300 adet fide dikildi. Hocamızın kontrolünde defalarca dalarak 3 yılın sonunda elde ettiğimiz sonuç çok kıymetliydi.

Yüzde 90’ın üzerinde bu çayırların yaşadığı, varlığını sürdürdüğü görüldü. Deniz çayırları çok kıymetli canlılardır. Su ürünleri için yaşam alanı, üreme alanı ama aynı zamanda deniz çayırları çok büyük karbon yutak alanıdır. Aynı zamanda denize ve doğaya oksijen salınımı yapan çok önemli bir kaynaktır. Deniz çayırları suyu temizleyen, filtreleyen, turizmin gelişmesini sağlayan çok özel bitkilerdir” dedi.

Yeniköy Kemerköy Enerji Genel Müdürü Ahmet Eyidoğan ise 2023 yılında başlatılan projede kamu, üniversite ve özel sektör iş birliğiyle önemli sonuçlar elde edildiğini belirtip, “Her şeyden önce endemik tür olduğunun farkına ve bilincine vardık. Bu bölgede deniz çayırlarının büyüyebilmesi için uygun bir habitat olduğu yapılan akademik çalışmalarda ortaya çıkınca böyle bir çalışma başlattık. Buna finansör olduk, kamu, üniversite ve özel sektör iş birliğiyle burada çok ciddi başarı yakaladık. Şu an yaptığımız çalışmalarda yüzde 90’a varan bir başarı, dünya literatürüne girecek bir başarı. İnşallah bundan sonraki süreçte bunu sürdürmeyi düşünüyoruz” ifadelerini kullandı.

Sürdürülebilirlik projelerinde ölçülebilir bilimsel sonuçların önemine dikkati çeken Yeniköy Kemerköy Enerji Genel Müdür Yardımcısı Burak Işık ise “Ekosisteme yönelik çalışmaların en önemli göstergesi, ortaya koyduğu ölçülebilir bilimsel sonuçlardır. Üç yılı aşkın süredir üniversitemiz ve kamu kurumlarımızla birlikte deniz çayırlarına yönelik yürüttüğümüz bu proje, düzenli bilimsel izleme sayesinde bugün somut verilerle akademik olarak değerlendirilebiliyor. Elde edilen sonuçlar, bu çalışmaların ancak uzun vadeli, şeffaf ve bilimsel bir yaklaşımla kalıcı değer üretebileceğini gösteriyor. Yeniköy Kemerköy Enerji olarak sürdürülebilirlik projelerimizin bilimsel, şeffaf ve paydaşlar tarafından izlenebilir olmasına önem veriyoruz. Bu sebeple tüm çalışmalarımızda kamu, akademi ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yapmaya özen gösteriyoruz” diye konuştu.

Doğu Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Burak Ali Çiçek de projede farklı transplantasyon yöntemlerinin test edildiğini dile getirerek, şu ifadeleri kullandı:

“Bu uygulamalarda literatürden okuduğumuz bütün bu bilgileri yoğurarak farklı farklı deneyler de yaptık. Aslında büyük bir bilimsel deney oldu. Yaptığımız bilimsel sonuçlar yüksek başarı elde etti. Kendi doğal ortamında Posidonia çayır parçacıklarından öbekler oluşturduk. Mat kısmının ve matın altındaki kısmın da alınacağı şekilde çalıştık. Bu yapıyı bozmadan aktarırsak ne olur, onu test ettik. Bu yapıyı hafif oynarsak, manipüle edersek ve aktarırsak ne olur, bunu anladık. İmplantasyon dediğimiz yakın benzer bir uygulamada da matsız kısımlara, köklü kısımlara uygulamalar yaparak transferini sağladık. Bu zaten bir pilot uygulama oldu. Buradan elde ettiğimiz verileri daha sonra uygulayacağız.”

Doç. Dr. Çiçek, deniz çayırlarının tohum yoluyla çoğaltılmasına yönelik çalışmaların da sürdürüleceğini belirterek “Deniz çayırları çiçek gibi bir bitki. Herkes yosun diyor ama yosun değil, çiçekli bir bitki, bildiğiniz tohum veriyor. Deniz çayırları strese girdiğinde, sıcaklık stresi olabilir, başka besinsel stresler olabilir, tohumlanıyor. Fakat bu üç yıllık süreç içerisinde tohumlanma olmadı. Bunu izlemeye devam edeceğiz. Tohumlama olduğunda, tohumdan da fide yetiştirip implantasyona geçmeyi hedefliyoruz” dedi.